Krzysztof Zenon Wisniewski

1. Challenges of contemporary cosmography. Universality of the universe. Uniformity of the universe - cosmological principle. Historicity of the universe - the evolutionary paradigm. Consistency of the universe - a holistic paradigm. 2. Anthropic principle - "redemption" as information salvage. 3. Nature and "so-called evil" - "redemption" as biological regeneration. 4. Nature and the real evil - "redemption" by the progress of humanity. Summary: Natural challenges for theology of cosmic redemption.

Przedmiotem książki jest zagadnienie kosmicznego wymiaru Odkupienia, a jej celem jest zbadanie oryginalności i wiarygodności teologicznego pojmowania kosmosu jako świata odkupionego przez Jezusa Chrystusa. Książka składa się z sześciu rozdziałów. W pierwszym rozdziale porównuje się pozabiblijne antyczne koncepcje "odkupienia" (rozumianego ogólnie jako wybawienie człowieka i świata od złowrogich mocy), obecne w religiach Indii, Chin, Egiptu, Asyrii i Babilonii, Iranu, Kanaanu, Grecji i Rzymu. Drugi rozdział omawia biblijną obietnicę odkupienia (w sensie właściwym, implikującym osobę Odkupiciela), ze szczególnym podkreśleniem znaczenia wizji wszechświata w formułowaniu mesjańskich oczekiwań biblijnego Izraela. Trzeci rozdział koncentruje się na wydarzeniu odkupienia urzeczywistnionym w Jezusie Chrystusie i uobecnianym przez Kościół w świecie. Zostają przeanalizowane główne pojęcia-obrazy, poprzez które Nowy Testament opisuje misterium Chrystusa: odkupienie-zwycięstwo, oświecenie, wyzwolenie, usynowienie, usprawiedliwienie, uświęcenie, ofiarowanie, ekspiacja. Zostaje oceniona użyteczność tych kategorii dla lepszego teologicznego pojmowania kosmosu. Czwarty rozdział skupia się na metodzie teologicznego definiowania sytuacji całego stworzenia w świetle Odkupienia. Rozdział ten zawiera m.in. krytykę soteriologicznych kategorii "zadośćuczynienia" i "zastępstwa" oraz syntetyczne zestawienie nauki Ojców Kościoła na temat kosmicznych konsekwencji Odkupienia. Piąty rozdział omawia filozoficzne projekty kosmicznej soteriologii formułowane w XIX i XX wieku w wyraźnej opozycji do chrześcijaństwa. Porównane zostały pozycje nihilistów (Mainlander, Nietzsche, Heidegger, Sartre, Camus), idealistów (Hegel, Martinetti) oraz reprezentantów New Age. Ostatni rozdział dotyczy wyzwań, jakie teologii odkupienia kosmicznego stawia aktualny naukowy obraz kosmosu i powiązane z nim utopistyczne wizje ocalenia ludzkości, życia i świata przed ostateczną zagładą. Podsumowania poszczególnych rozdziałów opierają się na jednakowym schemacie, obejmującym następujące zagadnienia: 1. relacja człowieka do świata; 2. relacja świata do Boga; 3. rola ofiary; 4. inicjatywa odkupienia; 5. rozumienie odkupienia. Rozprawa pozwala dostrzec, że chrześcijańska teologia odkupienia kosmicznego, która konsekwentnie podkreśla kluczową rolę Jezusa Chrystusa Odkupiciela i Głowy Kościoła, jest nie tylko najbardziej oryginalną i paradoksalną, ale i najbardziej spójną wykładnią znaczenia wszechświata.

"Non frustra Deus mundum dilexit!" Nie na próżno Bóg umiłował świat i nie na próżno o tym mówimy! W teologicznym pojmowaniu przyrodniczych aspektów odkupienia, decydujące znaczenie ma chrześcijańskie doświadczenie Boskiej i ludzkiej miłości wobec świata, objawionej w Jezusie Chrystusie i w życiu Kościoła po Zesłaniu
Ducha Świętego. Zagadnienia wstępne obejmują: 1) zarysowanie teologicznej konwersji pojęcia "odkupienie"; 2) ustalenie zakresu znaczeniowego terminu "odkupienie kosmiczne"; 3) określenie użycia perspektywy trynitarnej; a także uzasadnienie i omówienie celu, metody i struktury książki. Zostają też zasygnalizowane projekty teologiczne, które umożliwiają rozwój teologii odkupienia kosmicznego (K. Rahner – projekt autotranscendencji natury; P. Teilhard de Chardin – projekt chrystogenezy; H.U. von Balthasar – projekt soteriologii „teodramatycznej”; J. Moltmann – projekt chrystologii natury (chrystologii kosmicznej); R. Pannikar – projekt chrystologii kosmoteandrycznej; Cz.S. Bartnik – projekt personalizmu uniwersalistycznego. Podziękowania dla: prof. Giuseppe Marco Salvati OP, ks. prof. Jerzy Lewandowski, prof. Józef Kulisz SJ, prof. Zdzisław Kijas OFMConv.

A panoramic display of the so-called the "paths of salvation," traversed by human communities at the same time as the biblical history of Israel took place. I am discussing Hindu, Chinese, Egyptian, Assyrian-Babylonian, Iranian, Canaanite, Greek and Roman religions. The aim is to estimate the cosmic dimension of non-biblical soteriology, that is the religious concept of saving nature.

Redemption and Redeemer in Hebrew biblical terminology. Biblical justification for redemption. Shabbat as a pattern of redeemed reality. Waiting for the messianic redemption. Time-space of the redemption. Apocatastasis of the cosmos. Death and Sheol as a soteriological problem. Paradise as a world for the righteous. The matter of the redemption of the biblical landscape. The main elements of the Old Testament vision of redemption. / Odkupienie i Odkupiciel w hebrajskiej terminologii biblijnej. Biblijne uzasadnienie odkupienia. Szabat jako wzorzec rzeczywistości odkupionej. Oczekiwanie na odkupienie mesjańskie. Czasoprzestrzeń odkupienia. Apokatastaza kosmosu. Śmierć i Szeol jako problem soteriologiczny. Raj jako świat dla sprawiedliwych. Sprawa odkupienia biblijnego krajobrazu. Główne elementy starotestamentalnej wizji odkupienia.

Christ the victorious Redeemer and a cosmic redemption. Christ the Illuminator and a cosmic enlightenment. Christ the Liberator and a cosmic liberation. Christ the Son of God and a cosmic sonship. Christ the God's justice and a cosmic justification. Christ the Sanctifier and a cosmic sanctification. Christ the Sacrifice and a cosmic sacrifice. Christ the penitent and a cosmic expiation. Christ the Reconciliator and a cosmic reconciliation. Summary: Basics of Christian theology of cosmic redemption.

Contents: 1. The fundamental meaning of "conversion" in the theology of redemption; 2. The risk of "deconversion" and "confusion" in the interpretation of redemption; 3. The conception of the cosmos in the theology of redemption; 4. Mediation of God's Sonship - the key to the theology of the cosmic redemption; 5. Revelation of God's Fatherhood and the soteriological category of "satisfaction"; 6. Solidarity in the power of the Holy Spirit and the concept of "substitution"; 7. The cosmic way of redemption: from "universale concretum" to "sacramentum"; 8. Probatio ex patribus - method of theology of redemption in patristic (Greek and Latin Fathers); 9. Summary: Essential elements of the cosmic redemption theology method. /// Ten rozdział książki jest w gruncie rzeczy afirmacją „synostwa Bożego" jako prawdziwego „klucza teologicznego” do odczytania tajemnicy odkupienia świata. Rozwijam koncepcję „teologicznej konwersji”, by zaznaczyć, że dostęp do teologicznego „klucza synostwa” mają tylko ci, którzy mocą Ducha Świętego, przez wiarę i chrzest, trwając we wspólnocie Kościoła, uczestniczą w relacji Jezusa Chrystusa do Boga Ojca. Ukazane zostały również niedobory takich koncepcji odkupienia, w których istnieje ryzyko deformacji perspektywy trynitarnej i podporządkowania relacji Chrystusa z Ojcem rygorom pewnego mechanizmu prawnego (satisfactio, substitutio poenalis). Uwypukliłem natomiast teologiczne korzyści płynące z posługiwania się relacyjną koncepcją Bosko-ludzkiej solidarności Jezusa z całym stworzeniem.
Panoramiczny przegląd nauczania Ojców Kościoła (na 50 stronach) pozwala potwierdzić, że drogą chrześcijańskiej soteriologii jest, i było od samego początku, ukazywanie najwyższej wartości osoby Jezusa Chrystusa jako Syna Bożego, jedynego pośrednika stworzenia i odkupienia. Stąd też przekonanie, że ostateczny los kosmosu, niezależnie od czekających go jeszcze, albo i nie, przemian i katastrof, został już pozytywnie zainicjowany w ludzkiej postaci. Teologiczną miarą odkupienia kosmosu jest człowieczeństwo na miarę Jezusa Chrystusa – człowiek na wzór Syna Bożego.

1. Justification of the universe (rationality and the value of the universe). 2. Nihilistic variant of "redemption" (Mainländer, Nietzsche, Heidegger, Camus, Sartre). 3. Gnostic-idealistic variant of "redemption" (Hegel, Martinetti). 4. Gnostic-syncretic variant of "redemption" in the New Age. 5. Philosophical aspirations and theology of cosmic redemption.

Istnieje ścisły związek pomiędzy znakiem chrzcielnych obłóczyn (założenie białej szaty), a objawieniem się i udostępnieniem człowiekowi Tajemnicy Boga. Celem tego artykułu jest ukazanie odpowiedniości znaku chrzcielnych obłóczyn dla oznaczenia przełomu dziejów. Chodzi o ukazanie tego, jak dobrze ten gest koresponduje ze sposobem, w jaki Bóg objawił samego siebie oraz jak bardzo ten gest pasuje do sposobu w jaki przedstawiona nam została cała historia zbawienia. Objawienie Boże i historię zbawienia należy traktować łącznie. Dla pewnego porządku warto jednak poświęcić najpierw kilka myśli metodzie udzielania się Boga człowiekowi ("Obłóczyny Boga"), by z kolei, w trzech etapach ująć syntetycznie dzieje stworzonego świata, biorąc za klucz interpretacyjny znak szaty ("Obłóczyny człowieka"): Etap 1 - Z Edenu nad Jordan - dzieje świata "aż do Jana" (Mt 11,13); Etap 2 - Z Jordanu do Otchłani - chrzest Jezusa i przełom dziejów; Etap 3 - Z Otchłani do Raju - ostateczny sens historii.

"A Part of the Body of the Lord"? - the theological polemic with the way of presenting the miracle from Sokółka.. 1) Faith in the Eucharist; 2) The sacrament of the Eucharist or the "miracle of the Eucharist"; 3) A miracle in the service of the sacrament; 4) Eucharistic miracles in the eschatological perspective; 5) Eucharistic miracles in the kenotic perspective; 6) Relic of the eucharistic miracle; 7) Miraculously created species.

"La Parte del corpo del Signore"? - una polemica teologica con il modo di presentare il miracolo di Sokółka. 1) Fede nell'Eucaristia; 2) Il sacramento dell'Eucaristia o il "miracolo dell'Eucaristia"; 3) Un miracolo al servizio del sacramento; 4) Miracoli eucaristici nella prospettiva escatologica; 5) Miracoli eucaristici nella prospettiva kenotica; 6) Reliquia del miracolo eucaristico; 7) Una specie miracolosamente formata.

I. Nauka Soboru Trydenckiego: 1) Rzeczywista obecność Jezusa w Eucharystii: sakramentalna, a nie naturalna; 2) Sakramentalna obecność Jezusa w Eucharystii: integralna, a nie częściowa; 3) Integralna obecność Jezusa w Eucharystii: paschalna, a nie tylko pasyjna; 4) Paschalna obecność Jezusa w Eucharystii: Ciało wieczne, a nie doczesne; 5) Eucharystyczny kult zmartwychwstałego Pana i Odkupiciela. II. Utrwalenie orzeczeń Soboru Trydenckiego: 1) Nauka o Najświętszej Ofierze i Najświętszym Sakramencie; 2) Nauka o chwalebnym Ciele Chrystusa ożywionym Duchem Świętym; 3) Podsumowanie nauki Kościoła. III. Zrozumienie cudu eucharystycznego w świetle prawdy o Eucharystii: 1) Cuda w blasku Najświętszego Sakramentu; 2) Cuda w służbie Najświętszego Sakramentu

I. Ofiara zbawcza: 1) Akceptacja życia jako ofiary jest uznaniem ofiary jako drogi do życia; 2) Zbawienie wiąże się z wiernością i z dobrowolną ofiarą złożoną Bogu; 3) Zwycięstwo nad śmiercią jest możliwe dzięki ofierze życia Jezusa Chrystusa; 4) Każdy, kto ma rzeczywisty udział w ofierze Chrystusa, może być zbawiony; 5) Ofiara eucharystyczna jest, sakramentalnie, jedyną zbawczą ofiarą Jezusa Chrystusa; 6) Rzeczywista obecność Najświętszej Żertwy umożliwia realny udział w Najświętszej Ofierze. II. Cuda eucharystyczne: 1) Cuda Nowego Przymierza wskazują na trwałą relację między światem a uwielbionym Chrystusem; 2) Cuda eucharystyczne wskazują na Chrystusa jako Żertwę ofiarną; 3) Ciało i krew cudownie zjawione po konsekracji to prawdziwe ludzkie ciało i prawdziwa krew; 4) Ciało i krew występujące w cudach eucharystycznych nie należą do Jezusa Chrystusa na sposób substancji; 5) Zjawienia ciała i krwi ludzkiej nie są pełniejszym urzeczywistnieniem zbawczej ofiary Chrystusa; 6) Cuda eucharystyczne podkreślają świętość i najwyższą godność Eucharystii jako Ofiary Chrystusa.

Cuda są znakami pomocniczymi i niekoniecznymi, które nas prowadzą do znaku podstawowego i niezbędnego, jakim jest sakrament. Potrzebujemy wiary w sakrament i dlatego Bóg czyni cuda, by tę wiarę wesprzeć. Zatem, sakrament przewyższa mocą zbawczą każdy cud - jest rzeczywistością większą niż cud. Dlatego sobory Kościoła nie nazywają Eucharystii „największym cudem”, tylko „Najświętszym Sakramentem”.

Kultywowanie pamięci o świętych Pańskich (tzn. Chrystusowych) oraz honorowanie ich obecności podczas liturgicznych zgromadzeń, było i jest istotnym wyrazem wiary Kościoła w zbawczą moc Jezusa Chrystusa, Odkupiciela człowieka i świata. Wiara w to, że nasi święci żyją, jako mieszkańcy nieba, i że możemy przeżywać rzeczywistą jedność z nimi (nazywamy to „świętych obcowaniem”) - ta wiara przynależy do skarbca prawdy objawionej przez Boga. Nasza wspólnota w Chrystusie nie ma końca, a przez cześć oddawaną świętym wypełniamy nadal przed obliczem Boga Ojca przykazanie miłości wzajemnej: „Przykazanie nowe daję wam, abyście się wzajemnie miłowali tak, jak Ja was umiłowałem; żebyście i wy tak się miłowali wzajemnie.  Po tym wszyscy poznają, żeście uczniami moimi, jeśli będziecie się wzajemnie miłowali” (J 13,34-35). Trwa między nami miłość i dokonuje się stale wymiana dóbr duchowych.

Miłosiernym Dawcą odpustu jest Christus Totus – cały Chrystus, Jezus i Jego Kościół, który przez wszystkie momenty swej historii podejmuje dzieło pokutnej ekspiacji – zadośćuczynienia za grzechy innych. W darze odpustu wyraża się hojna miłosierna miłość. Wiele cierpień spada na wspólnotę Kościoła z tego tytułu, że bierze na siebie, jak Jezus, pokutę należną za grzech poszczególnych swych członków. Należna i sprawiedliwa pokuta nie jest zatem przez odpust anulowana, ale zostaje wypełniona w Kościele przez tych, którzy podjęli się tego dzieła miłosierdzia – przede wszystkim przez samego Chrystusa.

Katechizm Kościoła ma szczególną rangę, jako rezultat współpracy całego katolickiego episkopatu i jako ważny punkt dojścia w historii przekazu wiary. W tym znaczeniu, należy się do niego odnosić, jako do dojrzałego owocu wiary Kościoła, owocu przystępnie podanego i gotowego do spożycia. Tym samym, Katechizm staje się punktem wyjścia dla wszystkich, którzy z niego skorzystają. Jest punktem wyjścia, jako norma nauczania wiary, jako narzędzie służące jedności Kościoła i jako dokument wzorcowy dla katechizmów przygotowywanych w Kościołach lokalnych.
Określenie „punkt odniesienia” trafnie wskazuje na cel Katechizmu i na jego funkcjonalność. Katechizm jest dziś rzeczywiście punktem odniesienia dla tożsamości wiary (podaje jasną naukę wiary), dla przekazu wiary (inspiruje i ułatwia dalszy przekaz wiary) i dla katechezy Kościoła (dla projektów katechetycznych, zarówno pod względem treści, jak i pod kątem pedagogicznym) .
Także w życiu parafialnym Katechizm powinien zająć właściwe sobie miejsce i osiągnąć praktyczny status punktu odniesienia. Artykuł odsłania znaczenie katechizmu w następujących krokach: 1. Dar wiary; 2. Potrzeba używania zmysłu wiary; 3. Gorliwość w poznawaniu treści wiary; 4. Pomoc w poznawaniu treści wiary; 5. Metoda życia wiarą - struktura katechizmu; 6. Krótka historia katechizmów (a. Kościół pierwszych chrześcijan; b. Kościół w pierwszych stuleciach wiary; c. Kościół wieków średnich; d. Kościół po Soborze Trydenckim; e. Kościół po Soborze Watykańskim II); 7. Katechizm jako punkt odniesienia.

Litanię do Świętych Pokutników rozpoczyna prośba o orędownictwo Świętej Maryi, Matki pokutujących. Jest to znamienne, że Niepokalana Maryja, Matka Zbawiciela, wolna od jakiejkolwiek winy, została w litanii postawiona na czele orszaku pokutników. W jaki sposób winniśmy rozumieć ten tytuł? Pełny sens tego wezwania odsłania nam się dopiero wówczas, gdy właściwie pojmujemy znaczenie pokuty w historii zbawienia, a przede wszystkim wartość pokuty wynagradzającej, przyjętej dobrowolnie za grzechy innych ludzi.
Głęboką wymowę litanijnego wezwania do Maryi Matki pokutujących odkrywamy w trzech odsłonach macierzyństwa Najświętszej Dziewicy: 1. Maryja jest Matką swego jednorodzonego Syna Jezusa; 2. Maryja jest Matką przez przykład życia jaki daje i wzór miłości, który rodzi w ludziach pragnienie nawrócenia i pokuty; 3. Maryja jest Matką przez przyjęcie innych ludzi za swoje dzieci. Wyjaśniamy, zatem, tytuł „Matki pokutujących” w pełnym wymiarze tajemnicy macierzyństwa Maryi: Matka Pokutującego - Matka Pokutująca - Matka pokutujących (Madre del Penitente - Madre Penitente - Madre dei penitenti).

1. Doktor w Piśmie Świętym; 2. Jezus Chrystus Nauczyciel - Doktor; 3. Nauczycielskie zadanie Kościoła Chrystusowego; 4. Nauczycielska służba Kościoła w Duchu Świętym; 5. Nauczycielski urząd i charyzmat; 6. Doktorzy Kościoła Powszechnego.
Niniejszy artykuł ukazuje, jak misja nauczania, powierzona uczniom Chrystusa, realizuje się w posłuszeństwie nauczycielskiej władzy biskupów, którzy są doktorami swych Kościołów, oraz w otwartości na charyzmat poznania Pana, dany świadkom, sługom i nauczycielom prawdy - doktorom w Kościele. Szczególnie wyraźnie uwidacznia się jedność doktorskiego urzędu i charyzmatu w omówieniu promocji doktorów Kościoła powszechnego.

Creation in the Light of the Covenant. Specificity of a Theological  Reading of Creation. 1. "Creation" in the language of Revelation. 2. "Creation" in theological language: A) Christian semantic revolution. B) Theological key. C) Verification of the mystery of creation. D) The theology of creation as "Christian metaphysics". 3. Non-theological use of the term "creation": A) Philosophical-mythological concept. B) Scientific-mythological concept.

1. Eros or agape? - experience of God's love. 2. Eros and agape - God's love in the economy of salvation (based on Benedict XVI, "Deus caritas est"). 3. Eros-agape with the image of Trinitarian love. 4. Eros-agape in the salvific mediation of Jesus Christ. 5. God's law for the protection of eros and agape. 6. The indications of integrated love - the regulations of the Book of Leviticus (based on: Barbara Strzałkowska - "Regulations concerning women in Lev 15"). 7. Eros and agape on the way to eternal destiny. 8. Theology of love or eroticism theological? // 1. Eros czy agape? - doświadczenie miłości Bożej. 2. Eros i agape - miłość Boża w ekonomii zbawienia (na podstawie: Benedykt XVI, "Deus caritas est"). 3. Eros-agape obrazem miłości trynitarnej. 4. Eros-agape w zbawczym pośrednictwie Jezusa Chrystusa. 5. Prawodawstwo Boże na straży erosu i agape. 6. Drogowskaz zintegrowanej miłości - przepisy Księgi Kapłańskiej (na podstawie: Barbara Strzałkowska - "Rozporządzenia dotyczące kobiet w Kpł 15"). 7. Eros i agape w drodze ku wiecznemu przeznaczeniu. 8. Teologia miłości czy erotyka teologiczna?

L’idea più rilevante e incantevole, ma nello stesso tempo equivoca, del pensiero di Jürgen Moltmann è quella di una „pericoretica comunione di vita”
che abbraccia l’intera realtà divina e creaturale. Stando al ragionamento di
Moltmann, risulta ingiustificabile pensare Dio e il suo mondo separatamente.
Egli propone di re-immaginare il mistero trinitario in modo da „renderlo”
conforme alla croce di Cristo ed alla storia dolorosa del creato. Alcuni pericoli dottrinali, che tale re-immaginazione comporta, non sono il frutto dell’idea
stessa della comunione fra la Trinità e la creazione, ma dipendono dall’impostazione dialettica di tale concetto. Le principali direzioni di critica possono essere indicate nel modo seguente: la sottovalutazione dell’esperienza
ecclesiale di Dio, il pericolo del triteismo, l’ombra del modalismo patripassianista, la tonalità gnostica dell’atto creativo, l’ingiustificato allargamento
del concetto di kenosi, il difetto antropologico in teologia, l’infondato rifiuto
dell’antropocentrismo e l’impiego dialettico del concetto di pericoresi. La
valutazione positiva delle proposte di Moltmann si riassume in tre punti:
l’esperienza della Trinità, un modo di pensare trinitario „per comunioni e relazioni” e la sensibilità cosmica dell’uomo.

Breve biografia intelettuale di J. Moltmann. I. Dio trinitario come un Dio comunitario. 1. La critica del monoteismo astratto. 2. Dio come Triunità pericoretica. a) Dall'essere alla vita: livelli di divisione. b) L'unificazione perichoretica delle Personalità diverse. c) L'unificazione perocoretica nella storia.  d) L'unificazione perocoretica dell'agire trinitario. II. La dialettica dell'amore creativo della Trinità. 1. Dalla sofferenza all'amore. 2. Dall'amore alla sofferenza. III. Il metodo della creazione: l'autoumiliazione di Dio. 1. Lo spazio del nulla. 2. L'autoumiliazione trinitaria.  Streszczenie w jęz. polskim.

Nella teologia di Jürgen Moltmann la dottrina della creazione s’intreccia con la dottrina trinitaria: la vita divina dischiusa al creato trova nel mondo una corrispondente apertura; la vita creaturale ha nel
Dio Triuno l’ambiente del suo compimento. In altre parole: il Mistero trinitario è aperto nella sua „struttura vitale” alla creazione del mondo; il mondo creato nella sua strutturale dipendenza dal mistero trinitario è reso capace di partecipare alla vita della Trinità.
Lungo il percorso fatto sono emerse alcune rilevanti questioni: il
rapporto tra la creazione e il Dio Spirito che abita in essa; il ruolo cosmico del Cristo Redentore; l’eterno destino di tutte le cose create da
Dio; il rapporto tra la vita dell’uomo e la sorte del mondo; e infine,
l’idea di una comunità pericoretica creaturale vista come riflesso della comunità pericoretica trinitaria. La questione ambientale legata alla crisi ecologica mondiale non è divenuta oggetto di un’approfondita
riflessione a parte, tuttavia ha costituito uno sfondo o una concreta
prospettiva. Essa ha condizionato l’impostazione stessa dell’intero
discorso, che così ha potuto conservare l’attenzione alla dimensione
cosmica di tutti gli enunciati.